суббота, 5 мая 2018 г.

ЎЗБЕКЛАР ҲАҚИДА БЕШ САВОЛГА ЖАВОБЛАРИМ (Kiril va Lotinda)

1. Сиз бугун Ўзбек миллатини ва унинг умумий аҳволини қандай таърифлаган бўлардингиз? Ўзбеклар ўз тарихи ва тараққиётининг қайси босқичида турибди сизнингча?
Ўзбекларнинг бугунги аҳволи ачинарли эканлиги ҳеч кимга сир эмас. Диктатор Ислом Каримов режими зотан СССР вақтида ўз миллий ва маънавий кимлигини йўқотишига оз қолган Ўзбек халқига жуда катта моддий ва маънавий зарар берди.
Бу зарар ҳақида, унинг асосий ижрочиси бўлган Каримов МХХ си ҳақида ҳозирги Президент Шавкат Мирзиёев ҳам кўп гапирмоқда. Аммо инсонларни ҳам, миллатларни ҳам Аллоҳ яратган. Аллоҳга шукур, бугун халқимиз СССР ва Каримов режимлари зулмидан ниҳоят қутулгандай бўлди...
Аммо бу режимлардан оғир ва ёмон мерослар қолгани ҳам бир ҳақиқатдир. Масалан, Каримовнинг Самарқанддаги қабри ва ҳайкалига зиёратга бораётган одамларни қандай тушуниш мумкин? Ахир, мусулмончиликда қўйинг Каримовдай золимни, ҳатто солиҳ кишининг қабрига ҳайкал қўйилса, у ерни зиёрат қилиб бўлмайди. Бу соғлом мафкурасизликнинг, яъни манқуртликнинг ишорати бўлмаса, ниманинг ишорати ҳисобланади?
Миллатнинг аҳволи дейилганда кўп жиҳатлар тушунилишини яхши биламиз: аввало маънавият, эҳтиқод, иқтисод, адабиёт, тил, ижтимоий адолат ва инсонларимизга берилган ҳуқуқлар...Расмий маълумотларга қараганда матбуот эркинлиги, иқтисодий тараққиёт ва порахўрлик каби кўрсаткичларда дунёдаги 200 давлатдан 170 ўринлардамиз. Яъни, дунёнинг энг қолоқ ва маънавияти инқирозга учраган миллатлари ва давлатлари орасида...
Энди Ўзбек миллати ҳозир ўз тарихи ва тараққиётининг қайси босқичида турибди, деган саволга келсак, Ислом Каримов ўлгандан ва янги Президент Шавкат Мирзиёев раҳбар бўлгандан кейин Ўзбекистонда бир янгиланиш ва тараққиёт томонга юз буриш жараёни бошлангани рост. Тўғри, ҳали Каримовдан қолган ва халқимизнинг тараққиётига тўсиқ бўлаётган маъмурий буйруқбозлик тизими кўп ҳам ўзгармади, аммо инсонларда, матуботда, айниқса ижтимоий тармоқларда эркин фикрлаш ва ошкоралик ишоратлари кўринаётгани бир ҳақиқатдир. Афсуски, қўрқитилган миллатнинг бирдан оёққа туриши имконсиз бўлади. Аммо тирилиш ва тараққиёт томон уринишлар бор. Яъни, ҳозир миллатимиз қайта тирилиш ва ҳар тарафлама, моддий ва маънавий тараққий қилиш бўсағасида турибди, десак адашмаган бўламиз...
2. Ўзбекларнинг ҳозирги кимлиги билан тарихий кимлиги ўртасида, яъни 20 аср ва 21 аср Ўзбеклари орасида қандай фарқлар бор?
20 асрда Ўзбекларнинг кимлигида жадидлар, босмачилар ва совет инсони сифатлари ўрин олганди. Жадидлар маърифатпарвар боболаримиз, босмачилар Коммунист қизил армияга қарши қурол билан курашган мужоҳид боболаримиз эдилар. Аммо улар мағлуб бўлдилар, 1930 йилларнинг охирида Ўзбеклар ўзлари учун сунъий бўлган Совет инсонларига айландилар. Коммунистик мактаб тизими ва унинг ғоясига буйинсундирилган адабиёт бу халқимиз онгида ва ҳаётида бу сунъий кимлик ўрнашишида воситачалик қилдилар. Мактаблар Совет мактаблари эди, уларда қизил империя СССРнинг ғоявий ва амалий асослари ўргатиларди. Адабиёт ва санъат аҳли Совет ёзувчилари, шоирлари ва СССР халқ аристлари эди...
Россия, Россия менинг ватаним,
Мен сенинг ўғлингман, эмасман меҳмон.
Сенинг тупроғингда улғайди таним,
Ҳозирман сен учун бўлмоққа қурбон,
Дея шеър ёзганди Совет Ўзбек шоири Ҳамид Олимжон.
Бу жоҳил шоир ўзи туғилган тупроқнинг исмининг Туркистон эканлигини ҳам унутганди. У ва у кабилар тинмасдан тўтиқуш каби Советларни мадҳ қилардилар...
1960 йиллардан бошлаб Ўзбек ижодкорлари “Ўзбегим”, “Ўзбекистон” ҳақида куйлай бошладилар. 80 йилларда эса бу куйлаш янада кўпроқ миллий тус олди ва 90 йилларда Она тили, давлат тили, Миллий ва давлат мустақиллиги шаклини олди...
Афсуски 2000 йилларга келганда Ислом Каримов режими Ўзбекларнинг она тил, давлат тили, миллий ва давлат мустақиллиги уринишларини ҳамда мусулмонларнинг ўз динларига эргашиш уринишларини йўққа чиқаришга муваффақ бўлди. Буларнинг ўрнига Ислом Каримовнинг сиёсат соҳасидадаги катта “ЁЛҒОНЛАРИ”, қизи Гулноранинг маънавий ва молиявий жиноятлари, мусулмонларни ноҳақ фундаментализм, радикализм ва терроризмда айблашлар, иқтисодий жиноятлар, порахўрлик, жамият ва давлат ҳаётининг тамоман издан чиқиши...
Шу тарзда 2010 йилларга келинганда Ўзбеклар кимликсиз қолдилар.Ислом Каримов ўз зулмидан қочиб, бошқа давлатларга ишга кетаётганларни “дангасалар”, дея ҳақорат қилганди. Гўё Ўзбекларнинг миллий кимлиги “дангасаликка” тенглаштирилганди...
2020 йилларга яқинлашаётган бу кунларда “Ўзбеклар кимлардир?”, деган савол халқимиз ва жамиятимиз олдида кўндаланг турибди. Бугун бу саволга илмий, бадиий, ғоявий, эътиқодий, амалий ва тарихий жиҳатдан жавоб берилиши керак. Бунинг учун эса жамиятда ҳақиқий эркинликлар, ҳақиқий инсон ҳуқуқлари (ғарбдаги пала партиш эркинликлар ва инсон ҳуқуқлари эмас), адолати қонунлар, ижод ва тадбиркорлик эркинлиги, сайлов сайланиш эркинликлари устун бўлиши керак. Аммо ҳозирча бу эркинликлар тўлиқ жорий қилинмади, шунинг учун ҳам “Ўзбеклар кимлардир?” саволига аниқ ва тўлиқ жавоб беришга муваффақ бўла олмаяпмиз, менимча. Мен бу саволларни жуда кўпчиликка, шу жумладан халқимиз орасида танилган ёзувчи ва зиёлиларимизга ҳам юбордим. Қизиғи шундаки, “Янги Жамият” оддий мухлислари бу саволларга ихлос билан жавоб бердилар. Аммо таниқли шахслар уларга жавоб беришни истамадилар. Нега? Чунки назаримда уларнинг тафаккурларида ва кўнгилларида бу саволларнинг жавоби йўқ. Яъни, улар “Ўзбеклар кимлардир?” саволларнинг жавобини аниқ билмайдилар шекилли...
3. Мустақилликнинг дастлабки 26 йили юмшоқ қилиб айтганда "турғунлик" йиллари бўлди? Сизнингча бу яқин тарихда халқимиз синдими ёки синдирилдими?
Бу йилларда халқимиз Ислом Каримов режими тарафидан синдирилди. Чунки 1985 йилда Михаил Горбачёв тарафидан бошлатилган “Қайта қуриш ва ошкоралик” сиёсати орадан уч йилга яқин вақт ўтиб Ўзбекистонга ҳам етиб келганди. Ўртага пахта яккаҳокимлиги, Орол денгизининг қуриши, Ўзбек тилининг давлат тили бўлиши, Исломий қадриятларнинг қайта тикланиши ва ниҳоят Ўзбекистон мустақиллиги масалалари қўйилди. Каримов ва ҳукумати бу нарсаларга қатъиян қарши эди, шу даражадаки 1990 йилда тарқаб кетган СССР Олий Совети залида Ўзбек депутутлар ўтириверишганди. Каримов уларга ҳали бу совет парламенти қайта тикланади, жойларингдан қимирламанглар, деб буйруқ берганди. Охири Руслар қувиб юборгандан кейин Ўзбек депутатлар у ердан чиқиб кетишга мажбур бўлганди. Бошқа томондан эркинлик шамоли етиб келгандан кейин Ўзбекистонда янги ижтимоий, сиёсий, диний ва ҳуқуқий ҳаракатлар ёмғирдан кейин пайдо бўлган қўзиқоринлар каби кўпайиб кетганди. Мустақил ва мухолиф газеталар ва дастурлар пайдо бўлганди. Улар ўн минглаб, юз минглаб нусхада сотила бошлаганди. Яъни, ЎЗБЕК ХАЛҚИ ҲАҚИҚИЙ МАЪНОДА УЙҒОНГАНДИ у кунларда...
Аммо Ўзбек халқи Ислом Каримов режими томонидан 1992 йилдан 1995 йилгача бўлган уч йиллик қисқа даврда синдирилди. Бунинг сабаблари кўп эди. Аввало Ислом Каримов мустақилликни ўз хавфсизлиги ва ҳокимиятини қўриш учун эълон қилганди. Ислом Каримов 1991 йил Март ойида Горбачёв СССРни сақлаш учун ўтказган реферундумда Ўзбек халқини мажбурлаб 90% кўпроқ халқимиз СССР учун овоз берди, деб Москвага рапорт берганди. Ўша йил Август ойида Горбачёвнинг ёрдамчиси Геннадий Янаев бошчилигида СССРда давлат тўнтаришига уриниш бўлди ва у уч кун давом этди. И. Каримов бу давлат тўнтариши қўллаб қувватлаган эди. Аммо уч кундан кейин Б. Елцин бошчилигидаги Рус демократлари Янаев эълон қилган ГКЧП ни қулатдилар ва Горбачев қайта ҳокимиятга келди. У ўзига хиёнат қилган Каримов ва унга ўхшаш бошқа сиёсатчиларни жазолаши аниқ эди. Бундан қўрққан Ислом Каримов Ўзбекистон мустақиллигини эълон қилди ва мамлакатимизда яккаҳоким диктаторга айланди. Яъни, бутун давлат ҳокимияти унинг қўлига ўтди, шу жумладан МХХ ҳам унга бўйсундирилди...
Халқнинг синдирилишининг бошқа сабаби мухолиф кучларнинг тарқоқлиги эди. Каримов диктатурасининг Ўзбек халқини синдиришида уч идора асосий ролни дейишимиз мумкин: 1. Ҳукумат идораси (асосан МХХ). 2. Диний идора. Бу идора мустақиллик жараёнлари, яъни мусулмон халқ уйғонганда ҳам ярим уйғоқ идора бўлиб қолди. Яъни, мусулмонларни мўътадил, мусулмонларни бирлаштирадиган йўлдан бошлай олмади ва бу йўлда бирлаштира олмади. Уламолар кўпроқ бир бирларига қарши бўлдилар ва бу хатоларидан фойдаланган Каримов МХХ си кейинчалик уларни оғир шаклда жазолантирди. Баъзи уламолар йўқ қилинди, баъзилари сургун қилинди, баъзилари чорасиз режимнинг имомларига айландилар 3. Ёзувчилар Уюшмаси. Бу уюшма қайта қуриш ва мустақиллик жараёнида Ўзбек халқининг уйғониш, тирилиш маркази эди. Аммо Каримов тазйиқларни бошлаши билан бу идора ҳам дарров унга таслим бўлди. Таслим бўлмаган шоиру ёзувчиларни режим қувғинга солди...
Шу тариқа 1993 йилга келганда Ўзбек халқи тарихида навбатдаги зулм ва қоронғулик даври бошланди. Бу мустақиллик, тўғрироғи мустақуллик қоронғулиғи эди...
4. Ҳозир Ўзбеклар орасида бизни яхши тараққиёт томон бошлайдиган илғор тоифа борми? Бўлса бу қайси тоифа ?
Ўзбекистон ёки Туркистон тарихда диний ва дунёвий маърифат маркази сифатида танилганини яхши биламиз. Аслида Ислом динида динийлик ва дунёвийлик бир биридан ажратилмайди. Яъни, мусулмончиликда динийлик дейилганда дунёвийлик, дунёвийлик дейилганда динийлик ҳам тушунилади. Бунинг илдизига қарайдиган бўлсак, Аллоҳ таоло юборган пайғамбарларнинг барчаси диний раҳномалар бўлишгани каби дунёвий касб эгалари ҳам бўлишган. Пайғамбарлардан баъзилари чўпон, баъзилари дурадгор, баъзилари подишоҳ бўлишган. Муҳаммад (сав) охирги пайғамбар бўлишлари билан бирга чўпонлик қилганлар, тижорат билан шуғулланганлар...
Биз мусулмонлар маърифат, дейилганда бир биридан ажратилмайдиган уч қадриятни тушунамиз: 1. Қуръон ва саҳиҳ суннатларда ифодаланган ҳақиқатлар. 2. Кавний ҳақиқатлар, яъни еру осмон орасидаги мавжудотлар, яъни қуёш, ой, юлдузлар, ер, ундаги турли туман ўсимликлар, денгизлар ва ундаги мавжудотлар..хуллас, еру осмон орасидаги нима бўлса, уларнинг ҳақиқатлари...3. Инсоний ҳақиқатлар, яъни инсоннинг вужуди, қалби, руҳи, ақли ва нафсининг ҳақиқатлари, инсонларнинг турли соҳалардаги қобилиятлари, инсонларнинг ўзаро муносабатлари, улар тузган жамиятлар, ижтимоий ҳаёт, тарих, адабиёт, тиббиёт ва ҳк соҳаларнинг ҳақиққатлари...
Бир бирига боғлиқ бу қадриятлари ўрганиш ва ҳаётига тадбиқ қилиш учун инсонларга нақл (ваҳий) ва ақл воситалари берилган. Қуръон ва саҳиҳ суннатларда ифодаланган ҳақиқатлар нақл (ваҳий) ҳақиқатларидир. Ақл уларни қабул қилиш ва эргашишга масъулдир. Кавний ва инсоний ҳақиқатларни ўрганиш ва ҳаётга жорий қилишда эса инсон ақли кўпроқ эркин ва масъулдир. Аллоҳнинг пайғамбарлари ўзларига туширилган ваҳийни қабул қилиш ва инсонларни уларга даъват қилиш билан бирга ақлларидан энг юқорида даражада фойдаланган, яъни кавний оятлар ва инсоний соҳанинг мутахассилари ҳам бўлишган. Уларга эргашган бизнинг буюк маърифатпарвар боболармиз ҳам ваҳий ва ақлдан тўғри фойдаланиб, шу уч соҳани ўрганиш, яшаш ва ўргатишга ўз ҳиссларини қўшган эдилар...
Демак, МАЪРИФАТ мусулмонларнинг ваҳий ва ақлни восита қилиб юқорида айтилган уч соҳа: Қуръон ва саҳиҳ суннатлар ҳақиқати, Кавний ҳақиқатлар ва инсоний ҳақиқатларни ўрганиш, ҳаётга тадбиқ қилиш ва бошқаларга ўргатишдир.
Аммо афсуски яқин тарихда ҳам (айниқса совет замонида), ҳозирги даврда ҳам ( мустақилликнинг илк 25 йилида) инсонларимиз бу соҳаларни яхши ўрганмадилар ва ҳаётларига тадбиқ ҳам қила олмадилар. Қолаверса, диний уламоларимиз фақат нақлий ҳақиқатлар билан машғул бўлсалар, дунёвий олимларимиз кавний ҳақиқатлар, зиёлиларимиз эса инсоний ҳақиқатлар билан машғул бўладиган бўлиб қолдилар. Натижада МАЪРИФАТ ичкаридан парчаланди, унга эргашиш қисман бўлди ёки умуман бўлмади. Совет даврида зиёлилар жамиятни олға бошлайдиган илғор тоифа ўрнида кўриларди. Ҳолбуки улар Қуръон ва саҳиҳ суннатлар ҳақиқатларидан умуман бехабар, фақат ақлларига таяниб кавний ҳақиқатлар ва инсоний соҳани ўзларича кашф қилишга уринишарди. Шунинг учун ҳам бир худосиз келиб (тавба, астағфируллоҳ) “Комунизм яхши, Советлар аъло”, деса, бундай чала маърифатли зиёлилар “Ленин бобомлар менинг бобомлар”, “Россия, Россия менинг ватаним”, деб кўйлаб юборишарди...
Хуллас, жамиятни олға бошлайдиган тоифа МАЪРИФАТПАРВАР тоифадир. Булар динийлик ва дунёвийликни айни даражада биладиган ва яшайдиган ҳақиқий илмли, имонли ва зиёли кишилардир. Яъни, ҳозиргидай имом бўлса дунёдан бехабар, дунёвий бўлса диндан бехабар кишилар маърифатпарвар инсонлар бўла олмайдилар. Тасаввур қилинг бир киши физика олими у намозда бемалол имомликка ўтиб кетаверади. Ёки ўзи имом аммо шу билан бирга тиббиёт профессори, энг қийин операцияларни қила олади...Бундай ҳақиқий маърифатли инсонлар етишиши учун албатта жамият ҳам ҳақиқий маънода маърифатпарвар бўлиши керак. Бунинг учун инсонлар ва жамият ҳақиқий маърифат дастури билан тарбия қилиниши керак...
5. Ўзбек тилининг муаммоли аҳволи кун тартибидан тушмай келади? Бу муаммо ва унинг сабаблари ҳақида нима, дея оласиз?
Тилимиз дилимиз, дейишмиз бекорга эга эмас. Аллоҳ таоло ҳар миллатга унинг фитратига мос она тили бағишлаган. Бизнинг она тилимиз Ўзбек тилидир. Тилимиз бой ва тарихий тилдир. Алифбе тилни ўрганиш ва қўлланиш учун асосий восита, яъни ёзув воситасидир. Афсуски, Совет даврида бизнинг алифбемиз қайта қайта ўзгартирилди. Натижада мусулмон халқимиз ҳақиқий МАЪРИФАТдан борган сари узоқлашиб бораверди. Бугун мана шундай ачинарли ҳолдамиз, яъни Рус Кирил ва Оврупонинг Лотин ҳарфлари орасида сарсонмиз. Эски Ўзбек ёзуви дейилган Чағатой (Араб) ёзуви деярли унутилиб кетди...
Аммо начора, шу ҳарфлар билан бўлса ҳам ҳозир ҳақиқий МАЪРИФАТЛИ инсонлар бўлиш учун ҳаракат қилишимиз керак...
Намоз НОРМЎМИН
05.05.2018
O‘ZBEKLAR HAQIDA BESH SAVOLGA JAVOBLARIM
1. Siz bugun O‘zbek millatini va uning umumiy ahvolini qanday ta’riflagan bo‘lardingiz? O‘zbeklar o‘z tarixi va taraqqiyotining qaysi bosqichida turibdi sizningcha?
O‘zbeklarning bugungi ahvoli achinarli ekanligi hech kimga sir emas. Diktator Islom Karimov rejimi zotan SSSR vaqtida o‘z milliy va ma’naviy kimligini yo‘qotishiga oz qolgan O‘zbek xalqiga juda katta moddiy va ma’naviy zarar berdi. Bu zarar haqida, uning asosiy ijrochisi bo‘lgan Karimov MXX si haqida hozirgi Prezident Shavkat Mirziyoyev ham ko‘p gapirmoqda. Ammo insonlarni ham, millatlarni ham Alloh yaratgan. Allohga shukur, bugun xalqimiz SSSR va Karimov rejimlari zulmidan nihoyat qutulganday bo‘ldi...
Ammo bu rejimlardan og‘ir va yomon meroslar qolgani ham bir haqiqatdir. Masalan, Karimovning Samarqanddagi qabri va haykaliga ziyoratga borayotgan odamlarni qanday tushunish mumkin? Axir, musulmonchilikda qo‘ying Karimovday zolimni, hatto solih kishining qabriga haykal qo‘yilsa, u yerni ziyorat qilib bo‘lmaydi. Bu sog‘lom mafkurasizlikning, ya’ni manqurtlikning ishorati bo‘lmasa, nimaning ishorati hisoblanadi?
Millatning ahvoli deyilganda ko‘p jihatlar tushunilishini yaxshi bilamiz: avvalo ma’naviyat, ehtiqod, iqtisod, adabiyot, til, ijtimoiy adolat va insonlarimizga berilgan huquqlar...Rasmiy ma’lumotlarga qaraganda matbuot erkinligi, iqtisodiy taraqqiyot va poraxo‘rlik kabi ko‘rsatkichlarda dunyodagi 200 davlatdan 170 o‘rinlardamiz. Ya’ni, dunyoning eng qoloq va ma’naviyati inqirozga uchragan millatlari va davlatlari orasida...
Endi O‘zbek millati hozir o‘z tarixi va taraqqiyotining qaysi bosqichida turibdi, degan savolga kelsak, Islom Karimov o‘lgandan va yangi Prezident Shavkat Mirziyoyev rahbar bo‘lgandan keyin O‘zbekistonda bir yangilanish va taraqqiyot tomonga yuz burish jarayoni boshlangani rost. To‘g‘ri, hali Karimovdan qolgan va xalqimizning taraqqiyotiga to‘siq bo‘layotgan ma’muriy buyruqbozlik tizimi ko‘p ham o‘zgarmadi, ammo insonlarda, matubotda, ayniqsa ijtimoiy tarmoqlarda erkin fikrlash va oshkoralik ishoratlari ko‘rinayotgani bir haqiqatdir. Afsuski, qo‘rqitilgan millatning birdan oyoqqa turishi imkonsiz bo‘ladi. Ammo tirilish va taraqqiyot tomon urinishlar bor. Ya’ni, hozir millatimiz qayta tirilish va har taraflama, moddiy va ma’naviy taraqqiy qilish bo‘sag‘asida turibdi, desak adashmagan bo‘lamiz...
2. O‘zbeklarning hozirgi kimligi bilan tarixiy kimligi o‘rtasida, ya’ni 20 asr va 21 asr O‘zbeklari orasida qanday farqlar bor?
20 asrda O‘zbeklarning kimligida jadidlar, bosmachilar va sovet insoni sifatlari o‘rin olgandi. Jadidlar ma’rifatparvar bobolarimiz, bosmachilar Kommunist qizil armiyaga qarshi qurol bilan kurashgan mujohid bobolarimiz edilar. Ammo ular mag‘lub bo‘ldilar, 1930 yillarning oxirida O‘zbeklar o‘zlari uchun sun’iy bo‘lgan Sovet insonlariga aylandilar. Kommunistik maktab tizimi va uning g‘oyasiga buyinsundirilgan adabiyot bu xalqimiz ongida va hayotida bu sun’iy kimlik o‘rnashishida vositachalik qildilar. Maktablar Sovet maktablari edi, ularda qizil imperiya SSSRning g‘oyaviy va amaliy asoslari o‘rgatilardi. Adabiyot va san’at ahli Sovet yozuvchilari, shoirlari va SSSR xalq aristlari edi...
Rossiya, Rossiya mening vatanim,
Men sening o‘g‘lingman, emasman mehmon.
Sening tuprog‘ingda ulg‘aydi tanim,
Hozirman sen uchun bo‘lmoqqa qurbon,
Deya she’r yozgandi Sovet O‘zbek shoiri Hamid Olimjon.
Bu johil shoir o‘zi tug‘ilgan tuproqning ismining Turkiston ekanligini ham unutgandi. U va u kabilar tinmasdan to‘tiqush kabi Sovetlarni madh qilardilar...
1960 yillardan boshlab O‘zbek ijodkorlari “O‘zbegim”, “O‘zbekiston” haqida kuylay boshladilar. 80 yillarda esa bu kuylash yanada ko‘proq milliy tus oldi va 90 yillarda Ona tili, davlat tili, Milliy va davlat mustaqilligi shaklini oldi...
Afsuski 2000 yillarga kelganda Islom Karimov rejimi O‘zbeklarning ona til, davlat tili, milliy va davlat mustaqilligi urinishlarini hamda musulmonlarning o‘z dinlariga ergashish urinishlarini yo‘qqa chiqarishga muvaffaq bo‘ldi. Bularning o‘rniga Islom Karimovning siyosat sohasidadagi katta “YoLG‘ONLARI”, qizi Gulnoraning ma’naviy va moliyaviy jinoyatlari, musulmonlarni nohaq fundamentalizm, radikalizm va terrorizmda ayblashlar, iqtisodiy jinoyatlar, poraxo‘rlik, jamiyat va davlat hayotining tamoman izdan chiqishi...
Shu tarzda 2010 yillarga kelinganda O‘zbeklar kimliksiz qoldilar.Islom Karimov o‘z zulmidan qochib, boshqa davlatlarga ishga ketayotganlarni “dangasalar”, deya haqorat qilgandi. Go‘yo O‘zbeklarning milliy kimligi “dangasalikka” tenglashtirilgandi...
2020 yillarga yaqinlashayotgan bu kunlarda “O‘zbeklar kimlardir?”, degan savol xalqimiz va jamiyatimiz oldida ko‘ndalang turibdi. Bugun bu savolga ilmiy, badiiy, g‘oyaviy, e’tiqodiy, amaliy va tarixiy jihatdan javob berilishi kerak. Buning uchun esa jamiyatda haqiqiy erkinliklar, haqiqiy inson huquqlari (g‘arbdagi pala partish erkinliklar va inson huquqlari emas), adolati qonunlar, ijod va tadbirkorlik erkinligi, saylov saylanish erkinliklari ustun bo‘lishi kerak. Ammo hozircha bu erkinliklar to‘liq joriy qilinmadi, shuning uchun ham “O‘zbeklar kimlardir?” savoliga aniq va to‘liq javob berishga muvaffaq bo‘la olmayapmiz, menimcha. Men bu savollarni juda ko‘pchilikka, shu jumladan xalqimiz orasida tanilgan yozuvchi va ziyolilarimizga ham yubordim. Qizig‘i shundaki, “Yangi Jamiyat” oddiy muxlislari bu savollarga ixlos bilan javob berdilar. Ammo taniqli shaxslar ularga javob berishni istamadilar. Nega? Chunki nazarimda ularning tafakkurlarida va ko‘ngillarida bu savollarning javobi yo‘q. Ya’ni, ular “O‘zbeklar kimlardir?” savollarning javobini aniq bilmaydilar shekilli...
3. Mustaqillikning dastlabki 26 yili yumshoq qilib aytganda "turg‘unlik" yillari bo‘ldi? Sizningcha bu yaqin tarixda xalqimiz sindimi yoki sindirildimi?
Bu yillarda xalqimiz Islom Karimov rejimi tarafidan sindirildi. Chunki 1985 yilda Mixail Gorbachyov tarafidan boshlatilgan “Qayta qurish va oshkoralik” siyosati oradan uch yilga yaqin vaqt o‘tib O‘zbekistonga ham yetib kelgandi. O‘rtaga paxta yakkahokimligi, Orol dengizining qurishi, O‘zbek tilining davlat tili bo‘lishi, Islomiy qadriyatlarning qayta tiklanishi va nihoyat O‘zbekiston mustaqilligi masalalari qo‘yildi. Karimov va hukumati bu narsalarga qat’iyan qarshi edi, shu darajadaki 1990 yilda tarqab ketgan SSSR Oliy Soveti zalida O‘zbek depututlar o‘tiriverishgandi. Karimov ularga hali bu sovet parlamenti qayta tiklanadi, joylaringdan qimirlamanglar, deb buyruq bergandi. Oxiri Ruslar quvib yuborgandan keyin O‘zbek deputatlar u yerdan chiqib ketishga majbur bo‘lgandi. Boshqa tomondan erkinlik shamoli yetib kelgandan keyin O‘zbekistonda yangi ijtimoiy, siyosiy, diniy va huquqiy harakatlar yomg‘irdan keyin paydo bo‘lgan qo‘ziqorinlar kabi ko‘payib ketgandi. Mustaqil va muxolif gazetalar va dasturlar paydo bo‘lgandi. Ular o‘n minglab, yuz minglab nusxada sotila boshlagandi. Ya’ni, O‘ZBEK XALQI HAQIQIY MA’NODA UYG‘ONGANDI u kunlarda...
Ammo O‘zbek xalqi Islom Karimov rejimi tomonidan 1992 yildan 1995 yilgacha bo‘lgan uch yillik qisqa davrda sindirildi. Buning sabablari ko‘p edi. Avvalo Islom Karimov mustaqillikni o‘z xavfsizligi va hokimiyatini qo‘rish uchun e’lon qilgandi. Islom Karimov 1991 yil Mart oyida Gorbachyov SSSRni saqlash uchun o‘tkazgan referundumda O‘zbek xalqini majburlab 90% ko‘proq xalqimiz SSSR uchun ovoz berdi, deb Moskvaga raport bergandi. O‘sha yil Avgust oyida Gorbachyovning yordamchisi Gennadiy Yanayev boshchiligida SSSRda davlat to‘ntarishiga urinish bo‘ldi va u uch kun davom etdi. I. Karimov bu davlat to‘ntarishi qo‘llab quvvatlagan edi. Ammo uch kundan keyin B. Yelsin boshchiligidagi Rus demokratlari Yanayev e’lon qilgan GKChP ni qulatdilar va Gorbachev qayta hokimiyatga keldi. U o‘ziga xiyonat qilgan Karimov va unga o‘xshash boshqa siyosatchilarni jazolashi aniq edi. Bundan qo‘rqqan Islom Karimov O‘zbekiston mustaqilligini e’lon qildi va mamlakatimizda yakkahokim diktatorga aylandi. Ya’ni, butun davlat hokimiyati uning qo‘liga o‘tdi, shu jumladan MXX ham unga bo‘ysundirildi...
Xalqning sindirilishining boshqa sababi muxolif kuchlarning tarqoqligi edi. Karimov diktaturasining O‘zbek xalqini sindirishida uch idora asosiy rolni deyishimiz mumkin: 1. Hukumat idorasi (asosan MXX). 2. Diniy idora. Bu idora mustaqillik jarayonlari, ya’ni musulmon xalq uyg‘onganda ham yarim uyg‘oq idora bo‘lib qoldi. Ya’ni, musulmonlarni mo‘’tadil, musulmonlarni birlashtiradigan yo‘ldan boshlay olmadi va bu yo‘lda birlashtira olmadi. Ulamolar ko‘proq bir birlariga qarshi bo‘ldilar va bu xatolaridan foydalangan Karimov MXX si keyinchalik ularni og‘ir shaklda jazolantirdi. Ba’zi ulamolar yo‘q qilindi, ba’zilari surgun qilindi, ba’zilari chorasiz rejimning imomlariga aylandilar 3. Yozuvchilar Uyushmasi. Bu uyushma qayta qurish va mustaqillik jarayonida O‘zbek xalqining uyg‘onish, tirilish markazi edi. Ammo Karimov tazyiqlarni boshlashi bilan bu idora ham darrov unga taslim bo‘ldi. Taslim bo‘lmagan shoiru yozuvchilarni rejim quvg‘inga soldi...
Shu tariqa 1993 yilga kelganda O‘zbek xalqi tarixida navbatdagi zulm va qorong‘ulik davri boshlandi. Bu mustaqillik, to‘g‘rirog‘i mustaqullik qorong‘ulig‘i edi...
4. Hozir O‘zbeklar orasida bizni yaxshi taraqqiyot tomon boshlaydigan ilg‘or toifa bormi? Bo‘lsa bu qaysi toifa ?
O‘zbekiston yoki Turkiston tarixda diniy va dunyoviy ma’rifat markazi sifatida tanilganini yaxshi bilamiz. Aslida Islom dinida diniylik va dunyoviylik bir biridan ajratilmaydi. Ya’ni, musulmonchilikda diniylik deyilganda dunyoviylik, dunyoviylik deyilganda diniylik ham tushuniladi. Buning ildiziga qaraydigan bo‘lsak, Alloh taolo yuborgan payg‘ambarlarning barchasi diniy rahnomalar bo‘lishgani kabi dunyoviy kasb egalari ham bo‘lishgan. Payg‘ambarlardan ba’zilari cho‘pon, ba’zilari duradgor, ba’zilari podishoh bo‘lishgan. Muhammad (sav) oxirgi payg‘ambar bo‘lishlari bilan birga cho‘ponlik qilganlar, tijorat bilan shug‘ullanganlar...
Biz musulmonlar ma’rifat, deyilganda bir biridan ajratilmaydigan uch qadriyatni tushunamiz: 1. Qur’on va sahih sunnatlarda ifodalangan haqiqatlar. 2. Kavniy haqiqatlar, ya’ni yeru osmon orasidagi mavjudotlar, ya’ni quyosh, oy, yulduzlar, yer, undagi turli tuman o‘simliklar, dengizlar va undagi mavjudotlar..xullas, yeru osmon orasidagi nima bo‘lsa, ularning haqiqatlari...3. Insoniy haqiqatlar, ya’ni insonning vujudi, qalbi, ruhi, aqli va nafsining haqiqatlari, insonlarning turli sohalardagi qobiliyatlari, insonlarning o‘zaro munosabatlari, ular tuzgan jamiyatlar, ijtimoiy hayot, tarix, adabiyot, tibbiyot va hk sohalarning haqiqqatlari...
Bir biriga bog‘liq bu qadriyatlari o‘rganish va hayotiga tadbiq qilish uchun insonlarga naql (vahiy) va aql vositalari berilgan. Qur’on va sahih sunnatlarda ifodalangan haqiqatlar naql (vahiy) haqiqatlaridir. Aql ularni qabul qilish va ergashishga mas’uldir. Kavniy va insoniy haqiqatlarni o‘rganish va hayotga joriy qilishda esa inson aqli ko‘proq erkin va mas’uldir. Allohning payg‘ambarlari o‘zlariga tushirilgan vahiyni qabul qilish va insonlarni ularga da’vat qilish bilan birga aqllaridan eng yuqorida darajada foydalangan, ya’ni kavniy oyatlar va insoniy sohaning mutaxassilari ham bo‘lishgan. Ularga ergashgan bizning buyuk ma’rifatparvar bobolarmiz ham vahiy va aqldan to‘g‘ri foydalanib, shu uch sohani o‘rganish, yashash va o‘rgatishga o‘z hisslarini qo‘shgan edilar...
Demak, MA’RIFAT musulmonlarning vahiy va aqlni vosita qilib yuqorida aytilgan uch soha: Qur’on va sahih sunnatlar haqiqati, Kavniy haqiqatlar va insoniy haqiqatlarni o‘rganish, hayotga tadbiq qilish va boshqalarga o‘rgatishdir.
Ammo afsuski yaqin tarixda ham (ayniqsa sovet zamonida), hozirgi davrda ham ( mustaqillikning ilk 25 yilida) insonlarimiz bu sohalarni yaxshi o‘rganmadilar va hayotlariga tadbiq ham qila olmadilar. Qolaversa, diniy ulamolarimiz faqat naqliy haqiqatlar bilan mashg‘ul bo‘lsalar, dunyoviy olimlarimiz kavniy haqiqatlar, ziyolilarimiz esa insoniy haqiqatlar bilan mashg‘ul bo‘ladigan bo‘lib qoldilar. Natijada MA’RIFAT ichkaridan parchalandi, unga ergashish qisman bo‘ldi yoki umuman bo‘lmadi. Sovet davrida ziyolilar jamiyatni olg‘a boshlaydigan ilg‘or toifa o‘rnida ko‘rilardi. Holbuki ular Qur’on va sahih sunnatlar haqiqatlaridan umuman bexabar, faqat aqllariga tayanib kavniy haqiqatlar va insoniy sohani o‘zlaricha kashf qilishga urinishardi. Shuning uchun ham bir xudosiz kelib (tavba, astag‘firulloh) “Komunizm yaxshi, Sovetlar a’lo”, desa, bunday chala ma’rifatli ziyolilar “Lenin bobomlar mening bobomlar”, “Rossiya, Rossiya mening vatanim”, deb ko‘ylab yuborishardi...
Xullas, jamiyatni olg‘a boshlaydigan toifa MA’RIFATPARVAR toifadir. Bular diniylik va dunyoviylikni ayni darajada biladigan va yashaydigan haqiqiy ilmli, imonli va ziyoli kishilardir. Ya’ni, hozirgiday imom bo‘lsa dunyodan bexabar, dunyoviy bo‘lsa dindan bexabar kishilar ma’rifatparvar insonlar bo‘la olmaydilar. Tasavvur qiling bir kishi fizika olimi u namozda bemalol imomlikka o‘tib ketaveradi. Yoki o‘zi imom ammo shu bilan birga tibbiyot professori, eng qiyin operatsiyalarni qila oladi...Bunday haqiqiy ma’rifatli insonlar yetishishi uchun albatta jamiyat ham haqiqiy ma’noda ma’rifatparvar bo‘lishi kerak. Buning uchun insonlar va jamiyat haqiqiy ma’rifat dasturi bilan tarbiya qilinishi kerak...
5. O‘zbek tilining muammoli ahvoli kun tartibidan tushmay keladi? Bu muammo va uning sabablari haqida nima, deya olasiz?
Tilimiz dilimiz, deyishmiz bekorga ega emas. Alloh taolo har millatga uning fitratiga mos ona tili bag‘ishlagan. Bizning ona tilimiz O‘zbek tilidir. Tilimiz boy va tarixiy tildir. Alifbe tilni o‘rganish va qo‘llanish uchun asosiy vosita, ya’ni yozuv vositasidir. Afsuski, Sovet davrida bizning alifbemiz qayta qayta o‘zgartirildi. Natijada musulmon xalqimiz haqiqiy MA’RIFATdan borgan sari uzoqlashib boraverdi. Bugun mana shunday achinarli holdamiz, ya’ni Rus Kiril va Ovruponing Lotin harflari orasida sarsonmiz. Eski O‘zbek yozuvi deyilgan Chag‘atoy (Arab) yozuvi deyarli unutilib ketdi...
Ammo nachora, shu harflar bilan bo‘lsa ham hozir haqiqiy MA’RIFATLI insonlar bo‘lish uchun harakat qilishimiz kerak...
Namoz NORMO‘MIN
05.05.2018

Комментариев нет:

Отправить комментарий